نبض به چند چيز اول آنست كه حرارت خارجى به مريض و يا سالم نرسيده باشد مانند حرارت حمّام و آفتاب و حرارت آتش كرسى و غيره دوم آنكه شريان نبض در اثر دويدن گرم نشده باشد و مريض در حال ضعف و بيهوشى و يا در حال هجوم جزع نباشد سيم آنكه مريض و يا سالم در حال امتلاء معده نباشد مثل اينكه طبيب بعد از غذاهاى نهار يا شام شريان مريض را امتحان نمايد چهارم آنكه در حال خوف نباشد مثل اينكه طبيب بگويد به مريض كه مرض شما سل است و يا سرطان معديست و يا كبد جنابعالى خوب كار نمىكند زيرا در حال خوف نبض ضعيف و دقيق و يا ساقط مىگردد تا معالج از زدن شريان احساس زايد باينكه نبض طبيعى و مزاج اصلى تا چه اندازه و خروج آن از حال طبيعى چقدر است و چه كيفيّت از كيفيّات اربعه در آن غالب و ضعف و قوّه او تا چه حدّ است و جدول مذكور كه در صفحهء مقابل واقع است حاكى از اين مذكور است در دلالت بول است بر احوال بدن در الوان بول است بدانكه معالج در شناختن امراض همچنانكه محتاج نبض بود به الوان بول و قوام آن و بوى آن و رسوب و كف كردن آن نيز محتاجست امّا رنگ بول پنج طبقه مىگردد 1 سرخى و آن داراى چهار مرتبه است اول اصهب يعنى سرخ رنگ كه دلالت دارد بر غلبهء خون كمى دوّم وردى و احمر قانى يعنى قرمز سير و سرخى تيره دلالت دارد بر غلبهء حرارت و از وردى به بعد حرارت آنها بالنّسبه بمرتبه قبل بيشتر است